در آستانه هفته جهانی علم، شماره چهارم نشریه بین‌المللی «رصدخانه» منتشر شد.
شماره چهارم نشریه بین‌المللی «رصدخانه» (Observatory) در آستانه روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه و هفته ملی ترویج علم، با پرداختن به ۱۴ محور علمی منتشر شد.
به گزارش ستاد ارتباطات و ترویج بنیاد علم و فناوری مصطفی (ص)، شماره چهارم نشریه انگلیسی‌زبان «رصدخانه» (Observatory) در آستانه هفته جهانی علم و صلح (18 تا 24 آبان)، منتشر شد؛ این شماره در ۱۴ پرونده علمی به موضوعاتی از جمله ریاضیات، فناوری‌های دیجیتال، پژوهش‌های پزشکی، زیست‌فناوری، انرژی، فیزیک و کیهان شناسی پرداخته است.
نشریه «رصدخانه» در شماره چهارم خود، مجموعه‌ای از موضوعات علمی و فناورانه را در قالب پرونده‌ها و گزارش‌های تخصصی گردآوری کرده و به بررسی تحولات و دستاوردهای علمی در حوزه‌های مختلف پرداخته است.
در فیزیک جو و علوم سیاره‌ای، مطلب «تعقیب آذرخش در فراسوی زمین» از صحنه‌ای آغاز می‌شود که برخی خلبانان در شب‌های توفانی دیده‌اند: درخششی سرخ یا آبی که بالای ابرها ظاهر می‌شود و در چشم‌به‌هم‌زدنی ناپدید می‌شود. این پدیده‌های نورانی گذرا، از جمله «شبح‌های سرخ»، در لایه‌های بالایی جو زمین رخ می‌دهند و آذرخش‌های توفان می‌توانند آنها را برانگیزند. گزارش سپس به مشتری می‌رسد و سرنخ‌هایی را دنبال می‌کند که از وقوع پدیده‌هایی مشابه در جو این سیاره حکایت دارند.
در فیزیک نظری و کیهان‌شناسی، «ماده تاریک؛ ذرات جدید یا گرانش اصلاح‌شده؟» از حرکت ستارگان در کهکشان‌ها به پرسشی بنیادی می‌رسد. آیا گرانشِ ماده‌ای نادیدنی این حرکت را توضیح می‌دهد یا باید در توصیف خودِ گرانش تجدیدنظر کنیم؟ «ساخت پلی بر فراز باتلاق» نیز به ایده «باتلاق» فیزیکدان برجسته، کامران وفا در نظریه ریسمان می‌پردازد و می‌پرسد کدام مدل‌هایی که روی کاغذ سازگار به نظر می‌رسند، می‌توانند با گرانش کوانتومی سازگار باشند. در «معادله میان ستارگان و شن» هم پژوهش محمد حسن دو صحنه به‌ظاهر بی‌ربط را کنار هم می‌گذارد و شباهت‌های ریاضی میان حرکت ذرات باردار در پلاسمای همجوشی و جابه‌جایی گردوغبار در بیابان را بررسی می‌کند.
در فناوری ارتباطات و اقتصاد شبکه‌ای، «ریاضیات محرک جهان دیجیتال» در گفت‌وگو با محمدامین شکراللهی، ریاضی دان برجسته ایرانی نشان می‌دهد اعداد اول چگونه به رمزنگاری راه یافته‌اند و کدهای تصحیح خطا چگونه به بازیابی داده‌های ازدست‌رفته کمک می‌کنند. «نور؛ فراتر از روشنایی» از امکان انتقال داده با نور چراغ اتاق تا تبادل اطلاعات با پرتو لیزر میان ماهواره‌ها را دنبال می‌کند. «بازی پنهان پشت هر خرید» هم از مثالی آشنا آغاز می‌شود. یک بازی چندنفره وقتی دوستانمان آن را خریده‌اند، برای ما ارزش بیشتری پیدا می‌کند. مطلب نشان می‌دهد همین اثر شبکه‌ای چگونه می‌تواند موجی از خرید به راه بیندازد و بر تصمیم فروشنده درباره قیمت و زمان عرضه اثر بگذارد.
در پزشکی و مهندسی زیستی، «مسافران پنهان سرطان» رد سلول‌هایی را می‌گیرد که از تومور جدا می‌شوند و از راه خون به بخش‌های دیگر بدن می‌رسند. پژوهشگران چگونه این سلول‌های کمیاب را پیدا می‌کنند و پلاکت‌ها چگونه به پنهان‌ماندنشان از سیستم ایمنی کمک می‌کنند؟ «هدف‌گیری سلول‌های سرسخت سرطانی» سراغ معمای دیگری می‌رود. چرا توموری که ابتدا به درمان پاسخ می‌دهد، گاهی دیگر به همان درمان واکنش نشان نمی‌دهد؟ در «از صبحانه تا زیست‌چاپ»، سفیده تخم‌مرغ به‌عنوان ماده‌ای برای ساخت داربست‌های مهندسی بافت بررسی می‌شود و مطلب از آنجا به کاربرد مواد طبیعی در ساخت جوهرهای زیستی می‌رسد. «بازنویسی سرنوشت سلول‌ها» نیز با تکیه بر پژوهش‌های حسین بهاروند توضیح می‌دهد چگونه می‌توان سلول‌های بالغ را بازبرنامه‌ریزی کرد و از آنها مدل‌های کوچکی از بافت مغز ساخت تا بخشی از فرایندهای بیماری‌هایی مانند پارکینسون را در آزمایشگاه مطالعه کرد.
در آب و انرژی، «برداشت امید از هوای رقیق» به پژوهش عمر یاغی درباره چارچوب‌های فلزی‌ـ‌آلی می‌پردازد. این مواد متخلخل را می‌توان طوری طراحی کرد که بخار آب را حتی از هوای خشک جذب کنند و سپس آن را آزاد کنند. «رقابت برای بهره‌گیری کارآمدتر از نور خورشید» نیز مسیر پژوهش‌های محمد خواجه نظیرالدین را از سلول‌های خورشیدی حساس‌شده با رنگ تا سلول‌های پروسکایتی دنبال می‌کند و به این پرسش می‌پردازد که چگونه می‌توان بازده سلول‌ها را بالا برد و هم‌زمان دوام آنها را بهبود بخشید.
در ارتباطات علم و دیپلماسی علمی، «وقتی علم از آزمایشگاه خارج می‌شود» در گفت‌وگو با سید جاوید خورشید، پژوهشگر پاکستانی حوزه ارتباطات و دیپلماسی علم می‌پرسد چگونه می‌توان مردم را در گفت‌وگو درباره علم سهیم کرد، شواهد پژوهشی را به تصمیم‌گیری‌های عمومی رساند و از همکاری میان دانشمندان برای شکل‌دادن به همکاری‌های پایدار میان کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی بهره گرفت.
انتشار شماره چهارم نشریه «رصدخانه» در آستانه 18 آبان ماه، روز آغازین هفته جهانی علم و صلح و 19 آبان ماه، روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، صورت گرفته است. نشریه رصدخانه را می‌توانید از پیوند زیر مشاهده کنید:
https://mustafaprize.org/pdf/en/?id=14
